Επειγόντως πρέπει ο προστατευτεί ο Ίταμος στην Ελλάδα

Είναι  σπάνιο  ορεινό δέντρο

με πολύτιμες φυσικές πηγές

για αντικαρκινικά  φάρμακα

Επειγόντως πρέπει να προστατευτούν οι εναπομείναντες πληθυσμοί των δέντρων του Ίταμου στα βουνά της Ελλάδα,γιατί εμπεριέχουν πολύτιμες φυσικές πηγές για την ανάπτυξη αντικαρκινικών φαρμάκων. Αυτό προτείνεται εκ των ειδικών μέσα από τη νέα επιστημονική έρευνα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), που δημοσιεύτηκε στις 20 Μαρτίου 2026 στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό «PLOS One».

Σημαντικοί πληθυσμοί

του ευρωπαϊκού Ίταμου

στην Ελλάδα

Η συγκεκριμένη έρευνα αφορούσε στη γενετική ποικιλότητα-φαρμακευτική αξία του Ίταμου στην Ελλάδα, ενώ διεξήχθη από την επιστημονική ομάδα που συντόνισε ο καθηγητής του Εργαστηρίου Δασικής Γενετικής του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του ΑΠΘ, Φίλιππος Α. Αραβανόπουλος.Κατά τη διάρκεια της έρευνας εντοπίστηκαν σημαντικοί πληθυσμοί του ευρωπαϊκού Ίταμου(Taxus baccata) στην Ελλάδα και τα δέντρα αυτά αποτελούν πολύτιμες φυσικές πηγές των ουσιών που χρησιμοποιούνται σε ευρέως διαδεδομένα αντικαρκινικά φάρμακα.

Έρευνα σε τρία

ορεινά οικοσυστήματα

της Βόρειας Ελλάδας

Τα μέλη της επιστημονικής ομάδας του ΑΠΘ  εξέτασαν τρεις περιφερειακούς (ως προς την εξάπλωση του είδους στην Ευρώπη) πληθυσμούς του Ίταμου, που βρίσκονται στα όρη: Χολομώντας, Όλυμπος και Βούρινος στη Βόρεια Ελλάδα. Αξιολόγησαν, δε, τη γενετική ποικιλότητα, τη χημική ποικιλότητα και τα επιγενετικά χαρακτηριστικά των δέντρων.

Οι ταξάνες

Οι ταξάνες  είναι φυσικές χημικές ενώσεις που παράγονται από τα δέντρα του Ίταμου και οι οποίες βρίσκονται στα φύλλα και στο φλοιό του πουρναριού (Taxus L.), ενώ σχηματίζουν αποτελεσματικούς αντικαρκινικούς παράγοντες,

Η πακλιταξέλη (ταξόλη) και οι σχετικές ταξάνες χρησιμοποιούνται σήμερα ευρέως στη θεραπεία  των διάφορων μορφών του καρκίνου

«Οι πολύ-παραγοντικές αναλύσεις έδειξαν σαφή δομή του πληθυσμού σε γενετικά και σε μεταβολομικά προφίλ, ενώ η επιγενετική παραλλαγή ήταν λιγότερο έντονα δομημένη. Μαζί, αυτά τα αποτελέσματα καταδεικνύουν έντονη χωρική και εποχιακή διακύμανση στην παραγωγή της ταξάνης, παράλληλα με σημαντική γενετική διαφοροποίηση και επαρκή επίπεδα ολικής μεθυλίωσης, υποδηλώνοντας μια πιθανή ικανότητα για αντιδράσεις στη μελλοντική κλιματική αλλαγή.Τα ευρήματά μας, αναδεικνύουν τους περιφερειακούς ελληνικούς πληθυσμούς ως πολύτιμους γενετικούς πόρους για τη διατήρηση και την αναπαραγωγή με στόχο τη βιώσιμη παραγωγή ταξανών», αναφέρουν τα μέλη της ερευνητικής ομάδας στη δημοσίευσή τους.

Την ίδια στιγμή λόγω της μεγάλης ζήτησης των ταξανών υφίσταται έντονο φαρμακευτικό ενδιαφέρον για την αξιολόγηση της ανεξερεύνητης πληθυσμιακής ποικιλότητας ως δυνητικού γενετικού και βιοχημικού πόρου.

Πρώτη

ολοκληρωμένη αξιολόγηση

των ελληνικών πληθυσμών

του Ίταμου

Σημειωτέον ότι είναι η πρώτη φορά κατά την οποία οι ελληνικοί πληθυσμοί του Ίταμου αξιολογούνται με αυτή τη σύνθετη προσέγγιση. Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των πληθυσμών ως προς την ποσότητα των αντικαρκινικών ταξανών που παράγουν, καθώς και αξιοσημείωτες εποχικές μεταβολές στις συγκεντρώσεις τους.

Από όλες τις ταξάνες, που μελετήθηκαν, βρέθηκε ότι η ένωση 10-δεακετυλοβακατίνη II (ήτοι μια σημαντική πρόδρομη ένωση για την ημι-συνθετική παραγωγή της πακλιταξέλης) αποτελεί την πιο άφθονη ταξάνη στις βελόνες των δέντρων αυτών και τα υψηλότερα επίπεδα «καταγράφηκαν στον πληθυσμό των δέντρων, που βρίσκονται στον Όλυμπο.

 Τι έδειξαν

οι αναλύσεις

Οι αναλύσεις των ερευνητών του ΑΠΘ αποκάλυψαν μια σημαντική γενετική ποικιλότητα και μια σαφή γενετική διαφοροποίηση μεταξύ των πληθυσμών, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι ελληνικοί πληθυσμοί των δέντρων αυτών αποτελούν πολύτιμες δεξαμενές γενετικού υλικού.Παράλληλα, εντοπίστηκαν αξιοσημείωτα επίπεδα μεθυλίωσης του DNA, ήτοι ενός επιγενετικού μηχανισμού που συνδέεται με την προσαρμογή στο περιβάλλον και αυτό υποδηλώνει πως το δυναμικό τωνσυγκεκριμένων δέντρων «αντέχει» σε συνθήκες ισχυρής κλιματικής μεταβολής.

Προοπτικές αξιοποίησης

της έρευνας

και ανάγκη προστασίας

του Ίταμου

 στην Ελλάδα

Τα ευρήματα της έρευνας ανέδειξαν τη δυνατότητα ανάπτυξης διάφορων προγραμμάτων γενετικής βελτίωσης που θα βασίζονται στον εντοπισμό και στο κλωνικό πολλαπλασιασμό των δέντρων με υψηλή παραγωγή ταξανών, ενώ δύναται να διατηρηθεί η γενετική ποικιλότητα των πληθυσμών τους.Ταυτόχρονα, στη μελέτη υπογραμμίζεται η επείγουσα ανάγκη προστασίας των εναπομεινάντων πληθυσμών Ίταμου στην Ελλάδα, οι οποίοι είναι σπάνιοι και κατακερματισμένοι, ενώ βρίσκονται συχνά με λιγότερα από 50 δέντρα.

Οι προτάσεις των ερευνητών

Οι ερευνητές πρότειναν τα εξής μέτρα:

♦Την επέκταση των προστατευόμενων περιοχών που περιλαμβάνουν τα μικρά δάση του Ίταμου.

♦Τη δημιουργία μονάδων προστασίας  γενετικών πόρων.

♦Την παρακολούθηση της γενετικής ποικιλότητας.

♦Την απαγόρευση της υλοτομίας τους.

♦Τη ρύθμιση της βόσκησης.

♦Την ανάπτυξη προγραμμάτων διατήρησης γενετικών πόρων εκτός του φυσικού περιβάλλοντος, με τη χρησιμοποίηση υλικού από πολλαπλούς πληθυσμούς ώστε να διασφαλιστεί η προστασία αυτού του πολύτιμου φυσικού πόρου.

 Σχετικά με τη

χρηματοδότηση της έρευνας  

Η έρευνα αυτή υλοποιήθηκε στο Εργαστήριο Δασικής Γενετικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και χρηματοδοτήθηκε από εθνικούς πόρους(Πρόγραμμα ΕΣΠΑ). Σε αυτή συμμετείχαν ο ΕΛΓΟ-Δήμητρα και το ιταλικό ερευνητικό ινστιτούτο  «Fondazione Edmund Mach».

 ©Typologos.com 2026