Ο Ιάκωβος Γαριβάλδης για τον Νίκο Μόσχοβο

«Ένας «Ιανός της αλλότριας εικόνας….»

« …Άλλες πληγές φαίνονται

      άλλες Αόρατες στου χρόνου το σημάδι

                                                μένουν.

Τώρα ο θάνατος τόσο κοντά είναι

τώρα ο θάνατος τόσο μακριά είναι…».

Όλοι οι άνθρωποι ανεξαιρέτως μπορούμε να μεταβιβάσουμε τα αισθήματά μας με διάφορους τρόπους. Όλοι μας είμαστε σε θέση να αραδιάσουμε τις λέξεις για να γίνουμε αντιληπτοί.

Όλοι μας δηλαδή είμαστε λογοτεχνίτες σε κάποιο σημείο. Και η προσπάθειά μας αυτή συνήθως βρίσκει ανταπόκριση.

Λογοτέχνες, όμως, είναι εκ φύσης αδύνατο να είναι όλοι. Οι λογοτέχνες πρέπει να συγκεντρώνουν την ευαισθησία του λόγου που εκφράζεται οπωσδήποτε μέσα από την καλλιτεχνία και την ευρεία γνώση κάποιου μέσου επικοινωνίας, σε όλα τα στάδια και επίπεδα της σύλληψης και μεταβίβασης των ιδεών.

Σαν δέκτες των μηνυμάτων που τους περιτριγυρίζουν, τα αποδέχονται, είτε παθητικά είτε ενεργητικά, αλλά οπωσδήποτε τα επεξεργάζονται και παίρνουν θέση απέναντι σ’ αυτά.

Για το λογοτέχνη, η έμμονη ιδέα, που είναι το παν στην απόδοση του έργου του, είναι η καλλιέπεια. Δίχως αυτή, ακόμη και η πιο συντακτικά και γραμματικά τέλεια απόδοση  δεν προσφέρει σχεδόν τίποτα.

1.

Ιδιαίτερα στις μέρες μας και στον κόσμο που δημιουργήσαμε, τον κόσμο των ιδεών και των πληροφοριών. Αυτών, που είναι ταυτισμένες με τον προφορικό ή το γραπτό λόγο, και που τις κατέχουν όλοι όσοι τις αντιλαμβάνονται και γνωρίζουν να τις χειρίζονται, να τις μεταβιβάζουν.

Η γλώσσα της παρομοίωσης, της προσωποποίησης, του μύθου, της εικόνας, της ζωής, της ενέργειας, ακόμη και μία δόση φιλοσοφίας κρύβουν τη ζωηρότερη μορφή της αλήθειας.

Στον κόσμο αυτό, των καλλιτεχνών του λόγου, βρίσκεται από μικρή σχετικά ηλικία και ο Θεσσαλονικιός, Νίκος Μόσχοβος. Ο άνθρωπος φαινόμενο σε σχέση με τα βραβεία και τις διακρίσεις, που κατέχει στον βραχύ χρόνο του ταξιδιού του στο στερέωμα των αισθητικών μεταβιβάσεων μέσω του λόγου.

Οι έννοιες με τις οποίες καταπιάνεται, δεν είναι μόνο φανταστικές, αλλά κατέχουν  και την ιδιότητα των εμπειριών και των ενδιαφερόντων του συγγραφέα. Καταξιώνονται επίσης να συγκεντρώσουν τον κώδικα της μητρικής μας γλώσσας, ιδιόλεκτα διευρυμένης, από τους χώρους του νοητού και του προσιτού στους χώρους της κοινωνικής αναπαράστασης, της φανταστικής αισθητικής μετάδοσης.

Η συνεκτικότητα και η συνοχή βρίσκονται διάχυτες στο έργο του. Η επανάληψη δηλαδή φράσεων στους στίχους και η διασύνδεση δομών και περιφραστικών συναφών λέξεων βρίσκονται σε συνεχή προώθηση των πεπραγμένων.

2.

Στο ποίημα π.χ, «Οι Πληγές», προφανώς αναφερόμενος σε κάποια απογοήτευση, ίσως κατά τη παιδική ηλικία, επαναλαμβάνει στον αναγνώστη σαν την καμπάνα το «…η παιδική ψυχή διέξοδο δε βρίσκει», παρακάτω «…η παιδική ψυχή στο άνθος της για πάντα κόπηκε», ή «…το πρόσωπο του μικρού Ιανού με κοιτάζει», και παρακάτω «…το πρόσωπο του μικρού  Ιανού φοβάμαι».

Έτσι με την μεθοδική επανάληψη φράσεων δίνει έμφαση στην κεντρική ιδέα πραγματικών καταστάσεων του φυσικού, κοινωνικού, και πολιτισμικού περιβάλλοντος.

Έτσι ερεθίζει και κινεί το ενδιαφέρον προς το παθητικό ρήμα που συνήθως ακολουθεί, έως ότου ανακαλύψει φαινόμενα και προσθέσει στην ουσία που αντιλαμβάνεται ο αναγνώστης λίγο διαφορετικά από τους άλλους.

3.

Το 1992 εκδίδει την πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο «Αγναντεύοντας τα Όνειρα. Μία Ποιητική Διαδρομή 1974- 1991». Το 1995 ακολουθεί η δεύτερη με «Το Πέταγμα του Μικρού Ιανού», που εκδίδεται στη Θεσσαλονίκη.

Σήμερα μας ομολογεί πως έχει  ακόμη …..συλλογές να δημοσιεύσει, αλλά ο λιγοστός χρόνος που του απομένει από την αφιέρωσή του στην  πρόοδο της λογοτεχνίας στην πατρίδα, στην προώθηση της γλώσσας σε παγκόσμια κλίμακα, δεν του δίνουν τα επιθυμητά περιθώρια.

Υπάρχει όμως ο χρόνος μπροστά του, και το πιο σημαντικό, υπάρχει το ταλέντο που χρειάζεται στην εκτέλεση των υποχρεώσεων ενός διεθνούς παράγοντα της εμφατικής τέρψης του λόγου.

Ο Νίκος Μόσχοβος δεν καταπιάνεται καθόλου με τον παραδοσιακό τρόπο ποίησης του Παλαμά, του Σολωμού και άλλων. Ο Νίκος έχει απαλλαχτεί από το βάρος της ομοιοκαταληξίας, τα περιθώρια του σονέτου, τους περιορισμούς του μέτρου, το καθοριστικό ρυθμό του διακελισμού.

4.

Η λυρική αναπαράσταση των ιδεών του, η πνευματική του προσέγγιση, το σκεπτικό της ουσίας των εννοιών που μεταβιβάζει, καθώς και ο διάχυτος ρεαλισμός, του δίνει την ευκαιρία να αντιληφθεί «…άλλο λίγο χρόνο κέρδισε», αν και μονολογεί ότι «…ο χρόνος κύλησε ίδιος, απαράλλαχτος» στο «Μικρό Ημερολόγιο Επιβίωσης».

Επίσης, χρησιμοποιεί τα διάφορα αντικείμενα σαν σύμβολα.

Σύμβολα που τον βοηθούν στη μεταβίβαση των εννοιών σε συντακτικά σχήματα και λεξιλογικούς συνδυασμούς που ξαφνιάζουν, εφόσον παρεκκλίνουν από την ομιλουμένη συμβατική γλώσσα.

5.

Στο πρώτο του βιβλίο «Αγναντεύοντας Τα Όνειρα. Μια ποιητική διαδρομή 1974- 1991», ο Νίκος δίνει μια γεύση του περιβάλλοντός του, της ζωής που αντιλαμβάνεται, τα νοήματα που συλλαμβάνει, τις αντιξοότητες της κοινωνίας και τα καλούπια, που μας περιορίζουν μέσα σ’ αυτή την κοινωνία, όπως  «…Μισώ αυτό που θέλουν να γίνω» στο ποίημα «Δεν Θέλω».

Την εποχή δηλαδή που έγραψε το πρώτο του βιβλίο, βρίσκεται ακόμη στην ηλικία του σχηματισμού του χαρακτήρα του, της  μεταβατικής περιόδου του ατόμου από την εφηβεία στην ωριμότητα.

Θεωρεί την προσαρμογή στους κανονισμούς της κοινωνίας σαν κάτι που χαμηλώνει πνευματικά και ηθικά το άτομο και του βάζει φράγματα στα ξεπετάγματα της σκέψης και της εφευρετικότητας.

Στο ίδιο βιβλίο  αργότερα καταπιάνεται με τόσες άλλες έννοιες όπως είναι τα όνειρα, τη φύση, τη μόλυνση του περιβάλλοντος, την αγάπη κ.ά.

6.

Από το πρώτο βιβλίο όμως μέχρι και το δεύτερο έχουν αλλάξει κάμποσα πράγματα, έχουν μεστώσει κάμποσες ιδέες και έχουν παρουσιαστεί νέες ανησυχίες που προστέθηκαν στις προηγούμενες.

Στο ποίημα «Άδολα Χαμόγελα» της ποιητικής συλλογής «Το Πέταγμα του Μικρού Ιανού», όπου η λέξη Ιανός βρίσκεται σε πολλά ποιήματα, μπορεί κανείς να αναστήσει τις προσωπικές του εμπειρίες και τις «αλυσίδες περιπετειών… στα κιτάπια των παπύρων …και ανυποψίαστα … να βαριασάνει».

Ιδέες βγαλμένες από τον πυρήνα των συναισθημάτων της βιοπάλης, των ανυποψίαστων κινδύνων της ζωής, «ριγμένες μέσα στον κυκεώνα της Ιστορίας», μιας οποιασδήποτε ιστορίας που σε παίρνει, με κλειστά μάτια, στον κόσμο που γύρευες να βρεθείς τόσα χρόνια  και δεν το κατάφερνες, με τον τρόπο που εσύ γνωρίζεις, στον κόσμο που εσύ βρίσκεσαι και συνεχίζεις να «…μαδάς εκείνα τα μπουμπούκια» τα οποία πιστεύεις θα σου προξενήσουν ανεπανάληπτη ευτυχία.

«Πόσο άραγε ένοχος νιώθεις; Ανυποψίαστες μοιράζεις», γι’ αυτό «τα άδολα χαμόγελα άγγιξε πριν ο κόσμος εφιάλτης γενεί».

7.

Από την πλευρά μου, διαβάζοντας τη συλλογή αυτή, κατάφερα να ανακαλύψω αυτά τα αισθήματα που τόσο καιρό τα είχα μπερδεμένα μέσα στο κελάρι των μυρίων αποφθεγμάτων της σκέψης μου, να τα δώσω φτερά και να απαλλαχτώ απ’ αυτά μια για πάντα, να βρεθώ λίγο πιο ανάλαφρος στην επόμενη αναζήτηση για «…αβρότητες, τυπικές κουβέντες, μύριες προσωπίδες καλυμμένες», στο ποίημα της ίδιας συλλογής («Το Πέταγμα του Μικρού Ιανού») τιτλοφορούμενο «Ζουν Δίπλα».

8.

Μερικές από τις άλλες έννοιες που μας προσφέρουν τα δύο βιβλία του είναι-

Η μεγαλοπρέπεια της σιωπής, στο στόμα του μάστορα του λόγου:

Η συμφωνία της σιωπής

νοήματα- φιγούρες λέξεων κρύβει.

Η συμφωνία της σιωπής

έγχορδους μουσικούς τόνους καταστρέφει τις στιγμές διυλίζει …(Ποίημα Η Συμφωνία της Σιωπής, «Το Πέταγμα του Μικρού Ιανού», σελ. 49)

Μας μιλά για θάνατο, αυτός που έχει όλη τη ζωή μπροστά του. Δεν αναφέρεται σ’ αυτή καθ’ αυτή την ιδέα της ζωής και του θανάτου, αλλά μάλλον σε κάποια «…αρχή και τέλος της παράστασης».  Μιας μεταβατικής περιόδου μάλλον από την παιδική-εφηβική ηλικία στην ώριμη:

«…ο ένδοξος επιθανάτιος ρόγχος τώρα ας έρθει».

Το τελευταίο σημάδι ο άνεμος  έσβησε». (Ποίημα  Τελευταίο Σημάδι, «Το Πέταγμα του Μικρού Ιανού», σελ. 45)

και πιο πέρα

«Ο παραμυθένιος κόσμος γκρεμίστηκε….» ( |Ποίημα, Σαν τη Σκιά περπατά, σελ. 43).

«To παιδί σε μια νύχτα  μεγάλωσε» ( |Ποίημα, Η Αρχαία Πόλη, σελ. 46).

Μας μιλά για ζωή:

«Πήγαινε,

η ώρα σου ακόμα δεν ήρθε

η φωνή σε προστάζει.

Αλήθεια, αγκάλιασες το Ουράνιο Τόξο» ( Ποίημα, Σαν τη Σκιά περπατά, σελ. 43)

Για απελπισία:

«…αλίμονο! τα γιοφύρια κόπηκαν.

Οι εφιάλτες πάντοτε πίσω γέρνουν ( Ποίημα, Κενό, σελ. 47).

Επίσης, είναι εμφανής στα ποιήματά του η ιδέα της πατρίδας, δίχως να την αναφέρει διεξοδικά, δίχως να καταπιάνεται μ’ αυτήν.

Θαυμάζει την Αρχαία Ελλάδα και έχει τύψεις για το σήμερα. «ΚΑΠΟΤΕ ΥΠΗΡΞΑΜΕ» (|Ποίημα Οι Ρήσεις των Σοφών, σελ. 27).

9.

Τόσο εύστοχα παρουσιάζεται η κοινωνική διάπλαση του περιβάλλοντός του, που αμέσως αντιλαμβάνεται κανείς ότι είναι απαλλαγμένο από το βάρος της μιζέριας του αιώνα των παγκοσμίων πολέμων, της αθλιότητας των οικονομικών δυσχερειών της Ελλάδας και μεταφέρεται στις πρόσφατες ανησυχίες της νέας γενιάς, της ζυμωμένης στα σύγχρονα χαρακτηριστικά του λουστραρισμένου στοχαστικού δοκιμιακού λόγου.

Έτσι, εκεί, που νόμισες πως διάβασες τον Κ. Καβάφη, εκεί που επαναπαύτηκες με την προσπάθεια που έκανες να καταλάβεις το Βρετάκο ή τον Κάλβο, έρχεται να σου προσφέρει τη βρώση του πνεύματος ακόμη μια σοβαρή εργασία στα χέρια κάποιου νέου ιερέα της σκέψης, κάποιου καρυκευτή της γλώσσας, κάποιου σθεναρού αντιπροσώπου της νεοελληνικής λογοτεχνικής προσφοράς της Θεσσαλονίκης.

10.

Πρόεδρος του παραρτήματος της Διεθνούς Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών στη Θεσσαλονίκη μέλος 25 λογοτεχνικών οργανισμών ανά τον κόσμο, Πρόεδρος Οργανωτικής Επιτροπής του Παγκόσμιου Ποιητικού Κονγκρέσου που θα γίνει στη Θεσσαλονίκη το 2005, και κάτοχος πάνω από 30 διακρίσεων στον τομέα της λογοτεχνίας σε διάφορους  διαγωνισμούς σ’ όλο τον κόσμο.

Γεννημένος στη Θεσσαλονίκη το 1964, από τα μαθητικά του χρόνια αναζητεί και μεταδίδει τη γλύκα του λόγου μέσα από στα γραφόμενά του.

Εδώ θα κλείσω την αναφορά μου στο έργο του Νίκου Μόσχοβου με τα δικά του λόγια.

Αυτά τα λόγια που σε σηκώνουν από τη γη και σε κάνουν δορυφόρο της μαγείας των λέξεων που ευαισθητοποιούν τις φράσεις του.

Αυτών που κάποτε θυμάσαι, αυτών που τώρα γεύτηκες και αυτών των λέξεων που θα αναζητήσεις σε παρόμοιες  φράσεις στο μέλλον:

«…Σου έμεινε μόνο

η γλυκόπικρη ανάμνηση.

Χάθηκε σαν αιθάλη μακρινή,

πιες τώρα το ποτό σου  είσαι ευχαριστημένος

τουλάχιστο τη γνώρισες». (Ποίημα Κοίταξε, «Το Πέταγμα του Μικρού Ιανού», σελ. 58).

Ιάκωβος Γαριβάλδης

Σχετικά με τη κριτική

Πρόκειται για τη κριτική  που έγραψε ο λογοτέχνης, Ιάκωβος Γαριβάλδης για τις ποιητικές συλλογές  του Νίκου Μόσχοβου, Αγναντεύοντας Τα Όνειρα. Μια ποιητική διαδρομή 1974- 1991 και «Το Πέταγμα του Μικρού Ιανού», στην εξαμηνιαία λογοτεχνική και μορφωτική περιοδική έκδοση του Συνδέσμου Ελλήνων Λογοτεχνών Αυστραλίας,   «Ο Λόγος» (Αριθμός φύλλου 10- Δεκέμβριος 1997).

©Typologos.com 2025