Η τεχνολογία είναι το μέσο κι όχι ο σκοπός- Η τεχνητή νοημοσύνη  δε μπορεί να αντικαταστήσει την τέχνη της προσευχής

Τι ειπώθηκε στη Α’ Συνεδρία

του Β’ Διεθνούς

Επιστημονικού Συνεδρίου

του Περιοδικού «Θεολογία»

«Η τεχνολογία είναι το μέσο κι όχι ο σκοπός- Η τεχνητή νοημοσύνη  δε μπορεί να αντικαταστήσει τη τέχνη της προσευχής», επισήμανε ο Μητροπολίτης Σόφιας και Πατριάρχης πάσης Βουλγαρίας κ.κ.  Δανιήλ μιλώντας στην Α’ συνεδρία του Β’ διεθνούς επιστημονικού συνεδρίου του περιοδικού «Θεολογία» με τίτλο: «Εκκλησία, Επιστήμη, Πολιτική και Τεχνολογία», που έγινε την Τρίτη 30 Σεπτεμβρίου 2025 στην αίθουσα τελετών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ).

Το προεδρείο της συνεδρίας αποτελούσαν ο Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής κ.κ. Νικόλαος και η καθηγήτρια αναπληρώτρια καθηγήτρια Συγκριτικής Λογοτεχνίας της Θεολογικής Σχολή του ΕΚΠΑ, Κίρκη Κεφαλέα.

Η απαρχή

ενός νόμιμου διαλόγου

Η συνεδρία «σηματοδότησε» την απαρχή ενός γόνιμου διαλόγου γύρω από τις μεγάλες προκλήσεις που θέτει η τεχνολογία στη θεολογία, στην πολιτική και στη κοινωνία. Στο βήμα έλαβαν το λόγο προσωπικότητες από τον εκκλησιαστικό,  τον ακαδημαϊκό και τον πολιτικό χώρο, που ανέδειξαν το σύνθετο χαρακτήρα της σχέσης ανάμεσα στη τεχνολογική πρόοδο και στην ανθρώπινη ύπαρξη.

Τι είπε

ο Μητροπολίτης Σόφιας

και Πατριάρχης πάσης Βουλγαρίας

Ο Μητροπολίτης Σόφιας και Πατριάρχης πάσης Βουλγαρίας κ. κ. Δανιήλ αναφέρθηκε στην εισήγησή του στο περιοδικό «Θεολογία», ήτοι στο περιοδικό με τη μακροβιότερη παρουσία στα θεολογικά πράγματα. Χαρακτήρισε, δε, τη «Θεολογία» σαν το περιστέρι της ειρήνης και για τη τεχνολογία σημείωσε ότι διαπερνά κάθε ύπαρξη και δημιουργεί, καθώς και εξαφανίζει ανάγκες.

Επίσης, ο Μητροπολίτης Σόφιας και Πατριάρχης πάσης Βουλγαρίας κ.κ. Δανιήλ συνδύασε τη τεχνολογία με την άνεση, ενώ αναρωτήθηκε το τι εννοούμε με τον όρο τεχνολογία. Μάλιστα, ο Ιεράρχης χρησιμοποιώντας τα λόγια του Ζακ Ελλούλ υπογράμμισε ότι μπορεί να αμφισβητήσει κανείς τα πάντα όχι όμως τη τεχνολογία.

Ο μετάνθρωπος

και η τεχνητή νοημοσύνη

Για τα προϊόντα της ανθρώπινης παραγωγής ανέφερε ο κ.κ.Δανιήλ ότι τείνουν πλέον να γίνουν αυθύπαρκτα.

Έκανε, δε, ιδιαίτερη αναφορά στο μετάνθρωπο και στηντεχνητή νοημοσύνη, ενώ και έθεσε το ερώτημα ποια είναι τα όρια της τεχνολογίας. «Υπάρχουν όρια,  όταν η τεχνολογία ξεπερνά τα δικά της όρια; Θα υπάρχει ο άνθρωπος και η φύση με την ίδια μορφή;», διερωτήθηκε

Μίλησε ακόμη, ο Ιεράρχης και για κάποια σούπερ ρομπότ που μπορούν να υποτάξουν και να ελέγξουν την ανθρωπότητα. Επιπλέον, αναφέρθηκε στη νανοτεχνολογία και στην ευρύτερη ανάπτυξη της τεχνολογίας χαρακτηρίζοντας υπαρξιακό το κίνδυνο της απώλειας του ιερού από τη ζωή μας.

Το ιερό εξαφανίζεται

από τη καθημερινότητα

«Στάθηκε», επιπλέον, στη κουλτούρα της βολής σημειώνοντας ως ομιλητής ότι το ιερό εξαφανίζεται από τη καθημερινότητά μας,ενώ αναφέρθηκε στην εντύπωση που καλλιεργείται, ότι η θεολογία υπάρχει παντού, όχι – όμως- ο Θεός.

«Σήμερα, ο κίνδυνος της απώλειας σχέσης με το Θεό και τον άλλο άνθρωπο είναι ένας υπαρξιακός κίνδυνος», σημείωσε με νόημα.

Επιπροσθέτως, ο Πατριάρχης πάσης Βουλγαρίας μίλησε για το κατακερματισμό στις ανθρώπινες σχέσεις και τόνισε ότι «οι λύσεις στις προκλήσεις που  «φέρνει»  μπροστά μας η τεχνολογία δεν είναι να αποσυρόμαστε από αυτή, αλλά να μη τη δαιμονοποιούν. Η τεχνολογία είναι το μέσο κι όχι ο σκοπός. Η τεχνητή νοημοσύνη δε μπορεί να αντικαταστήσει την τέχνη της προσευχής».

Ο ομότιμος καθηγητής

του ΑΠΘ

Ευάγγελος Βενιζέλος

Κατόπιν, μίλησε ο ομότιμος καθηγητής του ΑΠΘ Ευάγγελος Βενιζέλος με θέμα: «Η τεχνολογία ως δημοκρατική πρόκληση». Ο κ.Βενιζέλος αναφέρθηκε στους όρους τεχνολογία, τεχνητή νοημοσύνη και διαδίκτυο τονίζοντας ότι οι εξελίξεις στη τεχνολογία προβληματίζουν, γιατί δε καθορίζονται από το στοιχεία της τοπικότητας.

Κατά τον ομιλητή, η τεχνολογία δεν έχει μία έδρα και δεν υπόκειται εύκολα σε διεθνή πολιτικό έλεγχο, ενώ για την αντιπροσωπευτική δημοκρατία εξέφρασε προβληματισμούς για τους τρόπους που πλέον επιδρά η τεχνολογία επάνω σε αυτή.

Μόνον 900 εκατομμύρια άνθρωποι

τελούν υπό

συνθήκες Δημοκρατίας

Περαιτέρω, σημείωσε ο ίδιος μόνον 900 εκατομμύρια άνθρωποι τελούν υπό συνθήκες δημοκρατίας, ενώ αναφέρθηκε στο διαφορετικό τρόπο που πλέον προσεγγίζει η αμερικανική δημοκρατία την πολιτική σκέψη σε σχέση με το τρόπο, με τον οποίο προσεγγίζουμε τη δημοκρατία στην Ευρώπη.

«Οι τεχνολογικές εξελίξεις μεταβάλλουν τη δημοκρατική ανθρωπολογία, καθώς έχει μεταβληθεί η λειτουργία του δημόσιου χώρου και έχει μειωθεί ο ρόλος των κομμάτων. Έχει μεταβληθεί, επίσης, η δημοκρατική αισθητική, η οποία επηρεάζει τη δημοκρατική συμπεριφορά των πολιτών μέσα από τα τεχνολογικά επιτεύγματα. Η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί μία δική της αποκαλυπτική κατάσταση, η οποία -όμως- βρίσκεται σε ένα «μαύρο κουτί»», σημείωσε ο κ. Βενιζέλος.

Η μετά- αντιπροσωπευτική δημοκρατία

και η

μετά-αντιπροσωπευτική θεολογία

Αναφέρθηκε, μάλιστα, ο κ. Βενιζέλος και στο γεγονός ότι διαμορφώνεται μία νέα μετά-αντιπροσωπευτική δημοκρατία, ενώ αναρωτήθηκε για το αν μπορούμε να έχουμε και μία μετά-αντιπροσωπευτική θεολογία.

Ακόμη, ο ομότιμος καθηγητής του ΑΠΘ χαρακτήρισε την εσχατολογία της τεχνολογίας ως μία ψευδή εσχατολογία, ενώ έκανε αναφορά και στο φαινόμενο της ψηφιακής ανάστασης, έτσι όπως αυτό προβάλλεται από τα νέα τεχνολογικά επιτεύγματα.  Ο κ. Βενιζέλος παρατήρησε  ότι «υπάρχουν πλέον πολλές προκλήσεις, θεσμικές προκλήσεις για την πολιτειολογία και τη θεολογία».

Ο Σεβασμιότατος

Μητροπολίτης Μεσσηνίας

Ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Μεσσηνίας  και καθηγητής του ΕΚΠΑ κ.κ.. Χρυσόστομος «ανέπτυξε» το θέμα: «Το οντολογικό περιεχόμενο της πατερικής ανθρωπολογίας και το ανθρωποείδωλο της  τεχνολογίας» κι αναφερόμενος στον όρο «θεολογία» τόνισε χαρακτηριστικά ότι οφείλει να διαλεχθεί με το νέο τεχνολογικό περιβάλλον.

Επισήμανε, δε, το τρόπο με τον οποίο ο Χάιντεγκερ προσεγγίζει την αξία της τεχνολογίας, ενώ συμπέρανε ότι «υπό την οπτική που παρουσιάζεται στην εποχή μας, η τεχνολογία ενδεχομένως να συνιστά απειλή».

«Στάθηκε» ιδιαίτερα ο Σεβασμιότατος στα οντολογικά και στα θεολογικά ζητήματα που προκύπτουν από τη σύγχρονη οπτική της τεχνολογίας, θέτοντας τα ερωτήματα: «Τι εστί άνθρωπος;», καθώς και «πώς εστίν άνθρωπος;».

Το στοιχείο

της σωματικότητας

Ο Μητροπολίτης Μεσσηνίας αναφέρθηκε και στο στοιχείο της σωματικότητας, επισημαίνοντας ότι «ο άνθρωπος είναι και σώμα και θεωρείται άτμητος και ολόκληρος».

Το δεύτερο στοιχείο που τόνισε ως ομιλητής από το βήμα του συνεδρίου ήταν η σχέση, αφού: «Η σωματικότητα και η σχέση αποτελούν δύο βασικά γνωρίσματα της ανθρώπινης οντολογίας μέσα στο χρόνο και στο χώρο. Η σχέση δηλώνει μία οντολογία».

Ως τρίτο στοιχείο ανέφερε ο Σεβασμιότατος την «ελευθερία, η οποία διαφοροποιεί τον άνθρωπο από τα ζώα. Η ελευθερία δε καθιστά τον άνθρωπο αντικείμενο»

Η «νέα οντολογία»

της τεχνητής νοημοσύνης

Για τη τεχνητή νοημοσύνη, υπογράμμισε ο Σεβασμιότατος ότι αυτή υπαγορεύει μια «νέα οντολογία» και δημιουργεί μία νέα ταυτότητα, το λεγόμενο «τεχνορομπότ». Η τεχνολογία κατασκευάζει μία νέα μορφή ζωής, όπου ο άνθρωπος χάνει την ελευθερία του και νοείται πλέον ως εξάρτημα της τεχνολογικής πραγματικότητας». Και ο Μητροπολίτης Μεσσηνίας απηύθυνε το  εξής ερώτημα:

«Για ποια οντολογία μιλάμε τελικά; Αυτή της σχέσης ή εκείνη του δυτικότροπου τρόπου ζωής;».

Ο καθηγητής του ΑΠΘ

Ο καθηγητής του τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ, Χρήστος Τσιρώνης παρουσίασε την εισήγηση με θέμα: «Το Ιερό στην εποχή και στην επικράτεια της τεχνητής νοημοσύνης. Θρησκεία και μετασχηματιστική καινοτομία στην ύστερη νεωτερικότητα».

Ο κ. Τσιρώνης σημείωσε ότι η τεχνολογία «ανοίγει» νέους δρόμους χωρίς παύσεις και με τεράστια ταχύτητα, μοιάζοντας με ένα ορμητικό ποτάμι. Σχετικά με τη τεχνητή νοημοσύνη επισήμανε ο ομιλητής ότι διευρύνει τους κινδύνους στο πολιτικό σύστημα και πρόσθεσε ότι η θεολογία οφείλει να εκφέρει ένα διαφορετικό λόγο.

Ακόμη, ο καθηγητής μίλησε και για εφαρμογές μέσα από τις οποίες «εμφανίζονται» ρομπότ σε θεολογικές συζητήσεις ή και παρουσιάζεται «θεία λειτουργία» με ολογράμματα.

Μίλησε και για την κοσμικευμένη τεχνολογική πραγματικότητα  λέγοντας ότι αποκτά όρους ιερότητας. «Ο άνθρωπος, βρίσκεται αντιμέτωπος με μία οντότητα που του μοιάζει, αλλά τον υπερβαίνει σε γνώσεις. Το ιερό συνδέεται με συλλογικές πρακτικές εντός της κοινότητας, και ότι πλέον αναδύονται θρησκείες «χωρίς Θεό», με τη βοήθεια της τεχνολογίας», είπε – μεταξύ άλλων-  ο κ. Τσιρώνης.

Η σχέση της ελευθερίας

με την ηθικότητα

Μετά, μίλησε ο επίκουρος καθηγητής Κοινωνικής Πολιτικής Φιλοσοφίας και Φιλοσοφίας του Πολιτισμού του Πανεπιστημίου Κρήτης, Νικόλαος Ερηνάκης  με θέμα: «Προς μία Υπέρ-διαλεκτική της Ανθρωπινότητας:  Αυθεντικότητα, Δημιουργικότητα, Τεχνικότητα».

Κατά τη διάρκεια της ομιλίας του, «ανέδειξε» ο κ. Ερηνάκης τη σχέση της ελευθερίας με την ηθικότητα. «Η εικόνα κυριαρχεί εις βάρος του λόγου και ότι δε μπορούμε πλέον να εκφράσουμε τα συναισθήματά μας με ένα καθαρότερο τρόπο μέσα σε αυτό το τεχνολογικό περιβάλλον. Η μετάβαση από το «είναι» στο «έχειν» και από το «έχειν» στο «φαίνεσθαι» χαρακτηρίζει τη σημερινή εποχή, ενώ η υπέρ-επικοινωνία σταδιακά «εξαφανίζει» το νόημα της ελευθερίας», συμπλήρωσε ο επίκουρος καθηγητής.

Η θεολογία

και οι

προκλήσεις της εποχής

Ο εντεταλμένος ερευνητής στο Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (ΕΙΕ), Κωνσταντίνος Ταμπάκης μίλησε με θέμα: «Η επιστήμη και η τεχνολογία στο λόγο των Ελλήνων θεολόγων του 19ου αιώνα και η σχέση τους με τις αντίστοιχες  ζυμώσεις στην Ευρώπη».

Ο κ. Ταμπάκης υπογράμμισε ότι δεν είναι η πρώτη φορά που η θεολογία αντιμετωπίζει τις προκλήσεις της εποχής της. «Οι φυσικές επιστήμες και η τεχνολογία, αν και θεωρούνται από κάποιους ως ουδέτερες έννοιες, δεν υπήρξαν πάντοτε ίδιες».

Ο εισηγητής τόνισε ότι τα βασικά χαρακτηριστικά των φυσικών επιστημών διαμορφώθηκαν μετά από το 1830, ενώ αναφέρθηκε στη τεχνολογία του 18ου και του 19ου αιώνα, καθώς και στους σημαντικούς Έλληνες θεολόγους της ίδιας περιόδου.

Τέλος, ο κ. Ταμπάκης επισήμανε ότι «η ιστορικότητα, η πίστη, η επιστήμη και η τεχνολογία πρέπει πάντοτε να λαμβάνονται υπόψη στο δημόσιο διάλογο και να μην αντιμετωπίζονται ως αμετάβλητες έννοιες».

©Typologos.com 2025