Προβληματική είναι η κατάσταση της ελευθερίας του Τύπου στην Ελλάδα

Η οικονομική αστάθεια

αποτελεί μια κύρια απειλή

για την Ελευθερία του Τύπου

Προβληματική είναι η κατάσταση της ελευθερίας του Τύπου στην Ελλάδα, η οποία για το 2025 βρίσκεται στη 89η θέση του Παγκοσμίου Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου της οργάνωσης «Ρεπόρτερς χωρίς Σύνορα» (RSF), που αναφέρει ότι το τοπίο των μέσων μαζικής ενημέρωσης στη χώρα καθορίζεται από τις συγκρούσεις συμφερόντων. Το ίδιο τοπίο επικρατεί και στη γειτονική Αλβανία, η οποία «ξεπερνά» την Ελλάδα κατά 9 θέσεις και που βρίσκεται στη 80η θέση του σχετικού παγκόσμιου δείκτη.

Τα συμφέροντα

και η εγγύτητα

με τους «κρατούντες»

Επίσης, καταγράφεται ότι αυτή η επικίνδυνη εγγύτητα μεταξύ των μέσων μαζικής  ενημέρωσης και εκείνων που βρίσκονται στην εξουσία διαδραματίζεται αυτή τη στιγμή στην Ουγγαρία (68η) και στη Κύπρο (77η) μέσω της αδιαφανούς και άνισης κατανομής της κρατικής διαφήμισης. Χαρακτηριστικό είναι ότι τα ΜΜΕ στα Βαλκάνια αντιστέκονται στην πίεση που δέχονται από συμφέροντα, αλλά «βρίσκονται» αντιμέτωπα και με τις στρατηγικές αγωγές τύπου SLAPPs, οι οποίες «αποστραγγίζουν τα οικονομικά τους» κι αυτό διαφαίνεται στη Κροατία (60η) και στη Βουλγαρία (70η).

Η οικονομική αστάθεια

αποτελεί μια κύρια απειλή

για την Ελευθερία

του Τύπου

Έτσι, το πιο ύπουλο πρόβλημα, που αντιμετωπίζει εν έτει 2025 η ελευθερία του Τύπου είναι οικονομική πίεση, αν και οι σωματικές επιθέσεις εναντίον των δημοσιογράφων παραμένουν οι πιο ορατές παραβιάσεις της. Ο οικονομικός δείκτης στον Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου των RSF βρίσκεται τώρα σε πρωτοφανές και κρίσιμο χαμηλό επίπεδο, καθώς εντός του 2025 συνεχίζει να «πέφτει». Οι «Ρεπόρτερς χωρίς Σύνορα» αναφέρουν ότι για πρώτη φορά χαρακτηρίζεται πλέον ως «δύσκολη κατάσταση» η παγκόσμια κατάσταση της ελευθερίας του Τύπου

Δήλωση

της διευθύντριας σύνταξης

των «RSF»

«Η εγγύηση της ελευθερίας, της ανεξαρτησίας και της πολυφωνίας στο σημερινό τοπίο των μέσων μαζικής ενημέρωσης απαιτεί «σταθερές» και διαφανείς οικονομικές συνθήκες. Χωρίς οικονομική ανεξαρτησία, δε μπορεί να υπάρξει ελευθερία του Τύπου.

Όταν τα ειδησεογραφικά μέσα πιέζονται οικονομικά, παρασύρονται σε έναν αγώνα δρόμου για να προσελκύσουν κοινό εις βάρος της ποιοτικής δημοσιογραφίας και μπορούν να «πέσουν θύματα» των ολιγαρχών και των δημόσιων αρχών, που επιδιώκουν να τα εκμεταλλευτούν.

Όταν οι δημοσιογράφοι είναι φτωχοί, δεν έχουν πλέον τα μέσα να αντισταθούν στους εχθρούς του Τύπου – εκείνους που υπερασπίζονται την παραπληροφόρηση και την προπαγάνδα.

 Η  οικονομία των μέσων  μαζικής ενημέρωσης πρέπει επειγόντως να αποκατασταθεί σε μια κατάσταση που ευνοεί τη δημοσιογραφία και διασφαλίζει την παραγωγή αξιόπιστων πληροφοριών, η οποία είναι εγγενώς δαπανηρή.

Λύσεις υπάρχουν και θα πρέπει να αναπτυχθούν σε μεγάλη κλίμακα. Η οικονομική ανεξαρτησία των μέσων μαζικής ενημέρωσης αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη διασφάλιση της ελεύθερης και αξιόπιστης ενημέρωσης που εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον», δήλωσε η διευθύντρια σύνταξης των «RSF», Άννα Μποκαντιέ.

Το συνεχιζόμενο «κύμα»

διακοπής λειτουργίας

των μέσων μαζικής ενημέρωσης

Τα στοιχεία συλλέχθηκαν από τους «RSF» για τον Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου για το 2025 δείχνουν ότι τα μέσα μαζικής ενημέρωσης επιτυγχάνουν οικονομική σταθερότητα «με δυσκολία» ή και «καθόλου» στις 160 από τις 180 χώρες που αξιολογήθηκαν!

Μάλιστα, φαίνεται από τον ίδιο παγκόσμιο δείκτη πως τα ειδησεογραφικά πρακτορεία «κλείνουν» λόγω των οικονομικών δυσκολιών στο ένα τρίτο των χωρών ανά την υφήλιο. Αυτό συμβαίνει το 2025 στις Ηνωμένες Πολιτείες (57ες), την Τυνησία (129η) και στην Αργεντινή (87η).

Η κατάσταση στην Παλαιστίνη (163η) χαρακτηρίζεται ως «καταστροφική», αφού ο ισραηλινός στρατός κατέστρεψε αίθουσες σύνταξης, σκότωσε σχεδόν 200 δημοσιογράφους και επέβαλε πλήρη αποκλεισμό στη Λωρίδα της Γάζας για πάνω από 18 μήνες.

Στην Αϊτή (112η) έχει «βυθιστεί στο χάος» η οικονομία των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Ταυτόχρονα,  διαφαίνεται ότι δε μένουν απρόσβλητες από τέτοιες προκλήσεις και χώρες με σχετικά καλή κατάταξη, όπως είναι η Νότια Αφρική (27η) και η Νέα Ζηλανδία (16η).

Μαζικό κλείσιμο

των ΜΜΕ σε 34 χώρες!

Τριάντα τέσσερις χώρες, όμως, ξεχωρίζουν για το μαζικό κλείσιμο των μέσων μαζικής ενημέρωσης, κάτι, που «οδήγησε»  τα τελευταία χρόνια τους δημοσιογράφους στην εξορία! Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στη Νικαράγουα (172η), στη Λευκορωσία (166η), στο Ιράν (176η), στη Μιανμάρ (169η), στο Σουδάν (156η), στο Αζερμπαϊτζάν (167η) και στο Αφγανιστάν (175η), όπου οι οικονομικές δυσκολίες επιδείνωσαν τις επιπτώσεις της πολιτικής πίεσης.

Ηνωμένες Πολιτείες

Ο  ηγέτης

της οικονομικής ύφεσης

Για τις  Ηνωμένες Πολιτείες (57ες) καταγράφεται από τους «RSF» ότι μειώθηκε ο οικονομικός δείκτης των ΜΜΕ κατά περισσότερο από 14 μονάδες μέσα σε δύο χρόνια! Έτσι, τεράστιες περιοχές μετατρέπονται σε «ερήμους» ειδήσεων, με το κύριο βάρος της οικονομικής ύφεσης να «φέρει» η τοπική δημοσιογραφία στις ΗΠΑ, αφού τα στοιχεία από τα ερωτηματολόγια των «RSF» κατέδειξαν πως:

♦Επάνω από το 60% των δημοσιογράφων και των εμπειρογνωμόνων των μέσων  μαζικής ενημέρωσης της Αριζόνας, της Φλόριντας, της Νεβάδα, και της Πενσυλβάνια συμφώνησαν ότι είναι «δύσκολο να κερδίσουν ένα αξιοπρεπές εισόδημα ως δημοσιογράφοι»!

♦ Το 75% εκ των δημοσιογράφων των ίδιων περιοχών πιστεύουν ότι «για οικονομική βιωσιμότητα αγωνίζεται το μέσο μαζικής  ενημέρωσης, όπου δουλεύουν»!

Η τάση

στη δεύτερη θητεία

του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ

Ταυτόχρονα, φαίνεται πως η δεύτερη θητεία του προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ έχει ήδη εντείνει αυτή τη τάση καθώς χρησιμοποιούνται ψευδή οικονομικά προσχήματα για να ευθυγραμμιστεί ο Τύπος με τα «κελεύσματα» της εξουσίας.

Αυτό «οδήγησε» στον απότομο τερματισμό της χρηματοδότησης για την Αμερικανική Υπηρεσία Παγκόσμιων Μέσων Ενημέρωσης (USAGM), η οποία επηρέασε τη λειτουργία αρκετών αιθουσών  σύνταξης και παραγωγής ειδήσεων ( συμπεριλαμβανομένων των σταθμών «Voice of America»  και «Radio Free Europe / Radio Liberty». Το αποτέλεσμα ήταν επάνω από 400 εκατομμύρια πολίτες παγκοσμίως στερήθηκαν ξαφνικά την πρόσβαση σε αξιόπιστες πληροφορίες!

Ομοίως, το πάγωμα της χρηματοδότησης για την Υπηρεσία Διεθνούς Ανάπτυξης των ΗΠΑ (USAID) σταμάτησε τη διεθνή βοήθεια των ΗΠΑ και «έριξε» εκατοντάδες ειδησεογραφικά πρακτορεία σε κρίσιμη κατάσταση οικονομικής αστάθειας. «Ανάγκασε», δε, ορισμένα από αυτά να κλείσουν κι αυτό συνέβη ιδιαίτερα στην Ουκρανία (62η).

Οι ψηφιακές πλατφόρμες

κυριαρχούν

Οι «RSF» διαπιστώνουν ότι αυτές οι σοβαρές περικοπές χρηματοδότησης αποτελούν ένα επιπλέον πλήγμα στην  οικονομία των μέσων μαζικής ενημέρωση, η οποία έχει ήδη αποδυναμωθεί από την κυριαρχία στη  διάδοση των πληροφοριών, που έχουν τεχνολογικοί γίγαντες,  όπως  είναι η Google, η Apple, το Facebook, η Amazon και η Microsoft.

Ακόμη, φαίνεται ότι οι ανεξέλεγκτες και τεράστιες ψηφιακές πλατφόρμες «απορροφούν»  σε μεγάλο βαθμό  ένα συνεχώς αυξανόμενο μερίδιο διαφημιστικών εσόδων που συνήθως υποστηρίζουν τη δημοσιογραφία. Έτσι, οι συνολικές δαπάνες για διαφήμιση δια των μέσων κοινωνικής δικτύωσης «έφτασαν» το 2024, στα 247,3 δισεκατομμύρια δολάρια  σημειώνοντας αύξηση κατά 14% σε σύγκριση με το 2023!

Συγχρόνως, για τις συγκεκριμένες ηλεκτρονικές πλατφόρμες τονίζουν οι «RSF» πως παρεμποδίζουν περαιτέρω το χώρο των πληροφοριών και συμβάλλουν στη διάδοση του παραποιούμενου και του παραπλανητικού περιεχομένου, ενισχύοντας την παραπληροφόρηση.

Η συγκέντρωση

των ΜΜΕ σε λίγους

Επιπλέον, οι «RSF» επισημαίνουν ότι  η συγκέντρωση της ιδιοκτησίας των μέσων μαζικής ενημέρωσης σε λίγα πρόσωπα αποτελεί το 2025 έναν ακόμη βασικό παράγοντα για την επιδείνωση του οικονομικού δείκτη του Παγκοσμίου Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου και συνιστά σοβαρή απειλή για την πολυφωνία των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Τα  σχετικά στοιχεία για τον οικονομικό δείκτη δείχνουν ότι η ιδιοκτησία των μέσων ενημέρωσης είναι ιδιαίτερα συγκεντρωμένη σε λίγα πρόσωπα σε 46 χώρες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ελέγχεται πλήρως από το κράτος!

Σχετικά με τη κατάσταση

της Ελευθερίας του Τύπου

στην Ευρώπη

Η Ευρώπη, όμως, εξακολουθεί να ηγείται της περιφερειακής κατάταξης, αλλά εμφανίζεται όλο και περισσότερο διαιρεμένη.

Η περιοχή της Ανατολικής Ευρώπης και της Κεντρικής Ασίας έχει βιώσει την πιο απότομη συνολική πτώση παγκοσμίως, ενώ η ζώνη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και των Βαλκανίων φαίνεται πως έχει την υψηλότερη συνολική βαθμολογία παγκοσμίως.

Το χάσμα αυτό με τον υπόλοιπο κόσμο συνεχίζει να αυξάνεται. Ωστόσο, ακόμη και η ζώνη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και των Βαλκανίων  πλήττεται και από την οικονομική κρίση των μέσων ενημέρωσης, καθώς 7 στις 10 χώρες (28 από τις 40) έχουν δει να μειώνεται την οικονομική βαθμολογία τους! Επιπλέον, εξακολουθεί να εκκρεμεί η εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Νόμου για την Ελευθερία των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης (EMFA) και ο οποίος θα μπορούσε να ωφελήσει την οικονομία των ΜΜΕ.

Η κατάσταση επιδεινώνεται στην Πορτογαλία (8η), στη Κροατία (60η) και στο Κοσσυφοπέδιο (99ο). Η Νορβηγία (1η) παραμένει η μόνη χώρα στον κόσμο που απολαμβάνει «καλή» βαθμολογία και στους πέντε δείκτες του Παγκοσμίου Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου!  Διατήρησε, δε, ως χώρα την πρώτη θέση για ένατη συνεχή χρονιά, αυξάνοντας το προβάδισμα, που έχει έναντι των άλλων χωρών. Η Εσθονία (2η) ανέβηκε στη δεύτερη θέση, ακολουθούμενη από την Ολλανδία (3η), η οποία ξεπέρασε τη Σουηδία (4η) στην πρώτη τριάδα του κόσμου.

Η αργή

οικονομική ασφυξία

του ανεξάρτητου Τύπου

Ανεξάρτητα μέσα μαζικής ενημέρωσης στην Ευρώπη και στη Κεντρική Ασία αντιμετωπίζουν το 2025 μια άνευ προηγουμένου οικονομική κρίση που επιδεινώνεται από την απότομη διακοπή της αμερικανικής βοήθειας και την αυξανόμενη επιρροή της ρωσικής προπαγάνδας. Οι περικοπές του προϋπολογισμού υπό τη διοίκηση  του προέδρου Τραμπ- κυρίως η αναστολή της χρηματοδότησης για το «Radio Free Europe / Radio Liberty (RFE / RL» και την Υπηρεσία Διεθνούς Ανάπτυξης των ΗΠΑ (USAID) – έχουν αποδυναμώσει σοβαρά τον ήδη ευάλωτο τομέα των ΜΜΕ, ειδικά σε χώρες που παλεύουν με τα αυταρχικά καθεστώτα, τη διαφθορά και τον πόλεμο.

Μια οικονομική κρίση

που εντείνεται

από τη γεωπολιτική

Στην Ουκρανία (62η θέση στον Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου για το 2025), όπου η ρωσική εισβολή έχει καταστήσει την πρόσβαση σε αξιόπιστες πληροφορίες πιο κρίσιμη από ποτέ, επιβίωσαν περίπου το 90% των αιθουσών σύνταξης χάρις στις επιδοτήσεις, που προέρχονταν κυρίως από τις ΗΠΑ.«Η απόσυρση αυτής της βοήθειας απείλησε την αξιόπιστη κάλυψη των ρωσικών εγκλημάτων πολέμου και της διαφθοράς, ενώ το Κρεμλίνο διαθέτει σημαντικά μέσα για να διαδώσει την προπαγάνδα του», αναφέρουν οι «RSF»

Η πολιτική εργαλειοποίηση

των μέσων μαζικής ενημέρωσης

Αυτή η οικονομική ύφεση τροφοδοτεί  παράλληλα και μια επικίνδυνη δυναμική, που είναι η πολιτική εργαλειοποίηση των μέσων μαζικής ενημέρωσης, η οποία συμβάλλει στη κανονικοποίηση της ατιμωρησίας για τα εγκλήματα, που σημειώνονται κατά του Τύπου.

Στη Μολδαβία (35η) απαξιώνονται οι ερευνητές δημοσιογράφοι από τους πολιτικούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Στη Κιργιζία (144η) σημειώθηκε η εξαγορά του ανεξάρτητου μέσου ενημέρωσης «24.kg» από ένα πρώην προεδρικό εκπρόσωπο και αυτό δείχνει το πώς αξιόπιστες πηγές πληροφοριών μετατρέπονται σε εργαλεία προπαγάνδας.

Στο Ουζμπεκιστάν (148η) εξακολουθούν οι λίγοι ανεξάρτητοι δημοσιογράφοι να κάνουν ρεπορτάζ, αλλά λειτουργούν το 2025  σε ένα καταπιεστικό περιβάλλον και οι αρχές προσπαθούν συχνά να δωροδοκήσουν τους bloggers. Η Τουρκία (159η) συνεχίζει να παραμένει στάσιμη λόγω της συνεχιζόμενης καταστολής των δημοσιογράφων.

Ωστόσο, εμφανίζονται «σημάδια» ελπίδας, αφού η Πολωνία (31η) ανακάμπτει μετά από την απόσυρση των καταχρηστικών νομικών ενεργειών κατά του Τύπου.

Ο τομέας των μέσων  μαζικής ενημέρωσης παρουσιάζει σημάδια θετικής οικονομικής δυναμικής και στην Αυστρία (22η).

Η Εσθονία (2η) είναι πλέον η χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την υψηλότερη κατάταξη σε ότι αφορά στην ελευθερία του Τύπου και «βρίσκεται» ακριβώς πίσω από τη Νορβηγία (1η).

Ερώτημα κρίσεως:

Μήπως θα έπρεπε να δούμε ως Έλληνες δημοσιογράφοι το τι κάνουν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης στη Νορβηγία, στην Εσθονία και στην Αυστρία , με αποτέλεσμα να καλυτέρεψαν τη κατάσταση των μέσων μαζικής ενημέρωσης ως προς την ελευθερία του Τύπου και τα οικονομικά δεδομένα τους;

©Typologos.com 2025