Ο ιππόκαμπος – το GPS του εγκεφάλου

Της Αναστασίας Χατζηλία

Ψυχολόγου

21:14:23,08/07/2019
Εγκέφαλος - Φωτογραφία από ElisaRiva από το Pixabay

Η ψυχολόγος Αναστασία Χατζηλία γράφει για την ενδιαφέρουσα έρευνα του Hugo Spiers σχετικά με τον ιππόκαμπο του εγκεφάλου. Φωτογραφία από ElisaRiva από το Pixabay

–  Γλυκέ  μου, στο φανάρι στρίψε αριστερά.

–  Είσαι σίγουρη;

– Φυσικά και είμαι σίγουρη. Σχεδόν φτάσαμε. Στρίψε αριστερά και, στη συνέχεια, στρίψε δεξιά έπειτα από μερικά φανάρια.

– Εντάξει, αλλά φαίνεται ότι μας βγάζει εκτός δρόμου.

– Το ξέρω, εσύ νομίζεις πως όλα είναι μια ευθεία. Σε αυτή την περίπτωση, όμως, η ευθεία θα μας οδηγήσει μέσα στο ποτάμι. Γι’ αυτό, θα  πρέπει να πάμε αριστερά και μετά δεξιά. Θα επιστρέψουμε στον ευθύ δρόμο αρκετά σύντομα.

-Λοιπόν, εντάξει, συνήθως έχεις δίκιο σε αυτά τα πράγματα. Αρκεί να φτάσουμε στο προορισμό μας,  πριν να  σκοτεινιάσει.

 Και αυτό, φίλοι μου, είναι το σενάριο,  με το οποίο περιγράφουν ο Hugo Spiers και  τα μέλη της ομάδας  του, από το Ινστιτούτο Συμπεριφορικής Νευροεπιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, για το πώς ο ιππόκαμπος, ο οποίος είναι το κέντρο του συστήματος πλοήγησης του εγκεφάλου, σας «μεταφέρει»  από το σημείο Α στο σημείο Β.

Είναι ήδη γνωστό ότι ο ιππόκαμπος, είναι μια δομή του εγκεφάλου η οποία βρίσκεται στο μεσαίο κροταφικό λοβό, και είναι υπεύθυνη για τη χωρική πλοήγηση και τη μνήμη. Στο παρελθόν ορισμένοι ερευνητές πίστευαν ότι κωδικοποιεί την απόσταση από το στόχο σε μια ευθεία γραμμή, την Ευκλείδεια ευθεία.

Άλλοι θεωρούσαν ότι χαρτογραφεί την απόσταση κατά μήκος των διαδρομών, που μπορεί κάποιος να πάρει για να φτάσει στο στόχο, ενώ   θα πρέπει να βρει τρόπο να παρακάμψει τα εμπόδια που πιθανόν συναντήσει. Ο Spiers και η ομάδα του, θέλησαν να διερευνήσουν,  το εξής ερώτημα:  Άραγε, ο ιππόκαμπος μπορεί να κάνει και τους δύο τύπους χαρτογράφησης;

Σε μια μελέτη για την οποία έγινε λόγος στην ετήσια συνάντηση της Εταιρείας για τη Νευροεπιστήμη, ο Spiers συγκέντρωσε 24 εθελοντές και τους έδωσε χάρτες της συνοικίας του Soho του Λονδίνου για να τους μελετήσουν.

Χωρίς να υπάρχει προηγούμενη γνώση της περιοχής, οι συμμετέχοντες είχαν μια διήμερη ξενάγηση. Την επόμενη μέρα, ενώ παρακολουθούσαν μια ταινία υψηλής ευκρίνειας πρώτου προσώπου των περιοχών που είχαν επισκεφθεί, εξεταζόταν ο εγκέφαλος τους, μέσω του τομογράφου (τομογραφική σάρωση).

Οι ερευνητές σταματούσαν την ταινία σε συγκεκριμένες χρονικές στιγμές και ζητούσαν από τους συμμετέχοντες να πουν ποια κατεύθυνση θα  πρέπει να ακολουθήσουν, ώστε να φτάσουν σε μια συγκεκριμένη τοποθεσία.

Όταν ο Spiers και  τα μέλη της ομάδας  ανέλυσαν τα δεδομένα, ανακάλυψαν ότι ο ιππόκαμπος κωδικοποιεί πραγματικά και τους δύο τύπους χαρτών.Για παράδειγμα, όταν οι συμμετέχοντες πήγαιναν στον προορισμό τους, ενεργοποιήθηκε το πρόσθιο ή το εμπρόσθιο άκρο του ιππόκαμπου. Υπήρξε, ωστόσο, λιγότερη ενεργοποίηση της περιοχής όσο πιο κοντά έφταναν στο στόχο.

Στα σημεία καμπής, όμως, όταν ζητήθηκε από τους συμμετέχοντες να επιλέξουν ποια κατεύθυνση θα πάρουν, παρατήρησαν τότε οι ερευνητές ότι το οπίσθιο ή το πίσω μέρος του ιππόκαμπου έγινε πιο ενεργό, ειδικά όταν οι συμμετέχοντες πλησίαζαν στον προορισμό.

Αυτή είναι η πρώτη φορά που παρατηρήθηκε ένα τέτοιο μοντέλο. Στο παρελθόν θεωρούνταν από τους ειδικούς ότι ο ιππόκαμπος έκανε ή το ένα ή το άλλο. Αλλά το γεγονός ότι κάνει και τα δύο και περιστρέφεται μεταξύ των δύο με έναν απλό τρόπο είναι πράγματι κάτι το καινούριο.

Είναι,επίσης, ενδιαφέρον να σημειώσουμε ότι για τους συνοδηγούς, οι οποίοι κλήθηκαν να παρακολουθήσουν τις ταινίες χωρίς – όμως  – να πλοηγηθούν, οι σαρώσεις του εγκεφάλου έδειξαν ότι το σύστημα τύπου  GPS του ιππόκαμπου παρέμεινε σιωπηλό. Αυτό υποδηλώνει ότι δεν είναι μια αυτόματη διαδικασία, αλλά μια λειτουργία που γίνεται, όταν ένα άτομο προσπαθεί ενεργά να πλοηγηθεί.

Σε μια άλλη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Nature Communications»  ήθελε ο Spiers να διερευνήσει την επίδραση της χρήσης των εναλλακτικών οδηγιών κατεύθυνσης, που παρέχονται μέσω των εφαρμογών των «έξυπνων κινητών τηλεφώνων» τύπου smartphones.

 Αυτό αποδεικνύει ότι οι άνθρωποι που χρησιμοποιούν μια υπηρεσία πλοήγησης, τους δείχνει μεν ποια κατεύθυνση να ακολουθήσουν, αλλά δεν δίνει κανένα ερέθισμα στον ιππόκαμπο τους.

Είναι, για παράδειγμα, σαν ένας μυς,  ο οποίος δε  χρησιμοποιείται με αποτέλεσμα να χάνει το μέγεθος και την δύναμη του. ‹‹Και αυτό μπορεί να μην είναι καλό για σας››, λέει ο Spiers. «Ίσως είναι καλύτερα να κάνετε λίγη περισσότερη εξάσκηση στον εγκέφαλό σας», σημειώνει με νόημα.

©Typologos.com 2019

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

twenty − 11 =

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.