Η τέχνη του ντοκιμαντέρ 1

Toυ Νίκου Μόσχοβου

 Δημοσιογράφου – Συγγραφέα

21:31:36,02/10/2019
Καλλιτέχνης ζωγραφίζει γκράφιτι σε πεζοδρόμιο

Ο δημοσιογράφος συγγραφέας Νίκος Μόσχοβος καταγράφει τις πρώτες σκέψεις για τη σχέση δημοσιογραφίας και ντοκιμαντέρ

Συνήθως, όταν αναφερόμαστε στη λέξη «ντοκιμαντέρ», σκεφτόμαστε ταινίες με θέμα  τη θάλασσα, την αρχαιότητα και τα δημοτικά τραγούδια. Η εικόνα αυτή είναι η μία όψη του νομίσματος. Η άλλη όψη αναφέρεται στην αληθινή  αίσθηση της ζωής, στην περιγραφή γεγονότων και στην προσωπογραφία.

Πάντως η ετυμολογία της λέξης «ντοκιμαντέρ» έρχεται από την λέξη ντοκουμέντο, που σημαίνει ότι κάτι είναι πολύ σημαντικό ως γεγονός –  πρόσωπο – τοπίο  και πρέπει να λεχθεί ή να  αποτυπωθεί  με λέξεις « ντυμένες» με εικόνες.  Μπορεί, δε, να αφορά μία  ιστορική, προσωπική ή κοινωνική  στιγμή ή την εξιστόρηση της εξέλιξης της πορείας ενός ανθρώπου. Για να θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι νεότεροι.

Στην ουσία, όμως,  η τέχνη του ντοκιμαντέρ είναι η απεικόνιση των  δρώμενων της ίδιας της ζωής μέσα από την κινηματογραφική ή την τηλεοπτική εικόνα.

Πιο συγκεκριμένα,  πρόκειται για τις  εξής  σχέσεις:  Εικόνας –  αφήγησης, εικόνας – δημοσιογραφικής έρευνας, συγκάλυψης –  αποκάλυψης  γεγονότων, φωτογραφίας –  σινεμά   και ποίησης ή αφήγησης σεναρίου – κινηματογράφου.

Το να κινηματογραφείς,  σκληρές – αδυσώπητες ή νηφάλιες στιγμές  της ζωής, που σε συγκλονίζουν,  αποτελεί ουσιαστικά την  πραγματοποίηση της απεικόνισης των κλασικών πέντε ερωτημάτων:

Ποιος  βρισκόταν πίσω απ’ όλα; Ποιες δυνάμεις έπαιξαν ρόλο για  να φθάσουμε  στη κατάληξη των α΄ ή β΄ γεγονότων; Πότε και που  έγιναν όλα ; Γιατί έγιναν όλα; Τι αντίκτυπο είχαν τα γεγονότα αυτά στην κοινωνία;

Μιλάμε, δηλαδή, για την «οπτική» αντιπαράθεση της πάλης των ανθρώπινων αξιών, θεωριών, θεωρημάτων και ιδεών.

Γιατί, αυτό αντιπροσωπεύουν κι απεικονίζουν  τα ντοκιμαντέρ, την πραγματική ζωή.

Στις συγκεκριμένες ταινίες καταγράφει ο σκηνοθέτης τα γεγονότα, τις απόψεις, τη δράση, τη ζωή και το θάνατο των απεικονιζόμενων προσώπων, τα οποία είναι άνθρωποι της βιοπάλης ή πολιτικοί, επιστήμονες, καλλιτέχνες  ή άτομα του περιθωρίου.

Ταυτόχρονα, ενίοτε χωρίς να το θέλει  ο ίδιος ο σκηνοθέτης, παίρνει σαφή θέση απέναντι στα γεγονότα, αφού κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων καταγράφει – συνάμα τις αθέατες πλευρές τους.

Εικόνα Πρώτη

Η ελεύθερη τηλεόραση στα γεγονότα της Ρουμανίας με την οριστική κατάρρευση του καθεστώτος του προέδρου Τσαουσέσκου και την εκτέλεσή  του (Χριστούγεννα 1989).

Παρακολουθώντας τότε από την σερβική τηλεόραση, τη ROMANIA TV LIBERA, ανακάλυψα ξαφνικά πως οι «αυτοσχέδιοι» ρεπόρτερ και παραγωγοί του καναλιού αυτού  αποτύπωσαν όλη τη δίνη των γεγονότων  με τον πιο απλό τρόπο.

Με μία κάμερα στο χέρι τριγυρνούσαν στους δρόμους κι  απεικόνιζαν  τις στιγμές,  ενώ οι απλοί άνθρωποι μιλούσαν, μιλούσαν, κρατούσαν όπλα, έκαναν πορείες μέσα στο δρόμο, καθώς και ήταν σίγουροι ότι ανέτειλε ένα καινούριο αύριο. Το αύριο που ήρθε,  αλλά δεν ήταν όπως  οι ίδιοι το ονειρεύτηκαν.

Τι έμεινε, όμως, σαν παρακαταθήκη από τους συντελεστές της Ελεύθερης  Ρουμάνικης Τηλεόρασης; Η ανατροπή του κλασικού ντοκιμαντέρ, στην οποία  τη θέση του αφηγητή κατείχαν οι ίδιοι, οι επαναστάτες.

Να, ένα δείγμα της δουλειάς των Ρουμάνων «πιονέρων» μίας ελεύθερης τηλεόρασης:

1.Ο παρουσιαστής δημοσιοποιούσε το διάγγελμα

2.Μετέπειτα εμφανιζόταν  η κάρτα – λογότυπο της ROMANIA TV LIBERA στην τηλεοπτική οθόνη.

3.Προβολή του ξεσηκωμένου πλήθους, που βρισκόταν έξω από το κτίριο της τηλεόρασης. Η κάμερα καταγράφει τον  Ιλιέσκου να μιλά προς τον κόσμο.

4.Εμφανίζεται  πάλι η  κάρτα – λογότυπο της ROMANIA TV LIBERA στην τηλεοπτική οθόνη.

5.Ο παρουσιαστής περιγράφει τα τελευταία τεκταινόμενα από τους δρόμους.

6.Προβάλλονταν εικόνες με ομιλίες και απόψεις από τους  ανθρώπους, ενώ έδειχναν πολίτες  να τρέχουν στους δρόμους του  Βουκουρεστίου.

Η συγκεκριμένη προβολή των παραπάνω γεγονότων  έγινε εντελώς με ένα απλό τρόπο και πραγματοποιήθηκε αυθόρμητα  από  τους ανθρώπους της ελεύθερης τότε Ρουμάνικης τηλεόρασης.

Χωρίς να το ξέρουν οι συμμετέχοντες αυτοσχέδιοι  ή και οι επαγγελματίες ρεπόρτερ απέδειξαν τη θεωρία ότι μία τυχαία σειρά δρώμενων μπορεί να αποτελέσει την ολότητα ενός μικρού ή μεγάλου «ντοκουμέντου». Οι άνθρωποι αυτοί, άθελά τους, γύρισαν ένα ντοκιμαντέρ!

Ένα σύνολο εικόνων που πληροφορούσε άμεσα, ταχύτατα για το ότι συνέβαινε και μορφοποιούσε τη «δική» του, διαλεκτική σχέση, στην οποία το καθένα είχε τη  κατανοητή σημασία του.

Χωρίς τη βοήθεια του οποιουδήποτε αφηγητή  μπορούσαν όλοι οι θεατές να καταλάβουν αμέσως το τι διαδραματιζόταν την κάθε στιγμή με την κάμερα να ανατρέπει την εικόνα της κλασικής αφήγησης με ήρωες τους απλούς ανθρώπους. Αυτούς, που πράττουν πολλά και  σπάνια βλέπουν  το φως της δημοσιότητας.

Αυτούς τους ανθρώπους, που μιλούσαν μπροστά στο φακό χωρίς Φανφαρονισμούς και αναδείκνυαν το ρεαλισμό της στιγμής.

Ήταν σαν δεχόσουν ως  θεατής μια «γροθιά»  στο στομάχι, που «οδηγούσε»  μέσα από την καταγραφή του κάθε στιγμιότυπου  στο θρίαμβο των ανθρώπινων  αξιών. Ίσως είναι κι αυτό, που λείπει από τη σύγχρονη δημοσιογραφία: Η επιστροφή στον άνθρωπο…

©Typologos.com 2019

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

fourteen + 7 =

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.