Διαβάζοντας τα «Καστρινά» του Παπαδιαμάντη

Της Μαργαρίτας Βακάλου

Αρθρογράφου

16:14:51,04/13/2019
Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης - By άγνωστος - http://www.greek-islands.us/greek-people/papadiamantis/, Κοινό Κτήμα, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=11233880

H αρθρογράφος Μαργαρίτα Βακάλου γράφει για τα “Καστρινά” του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Φωτογραφία: By άγνωστος – http://www.greek-islands.us/greek-people/papadiamantis/, Κοινό Κτήμα, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=11233880

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, θεωρείται αναμφισβήτητα, ένας από τους σπουδαιότερους Έλληνες λογοτέχνες, στον οποίο είναι αφιερωμένα ενίοτε ολόκληρα κεφάλαια στις Ιστορίες της Λογοτεχνίας. Είναι μάλιστα, ο πρώτος που ξεκίνησε να γράφει για βιοποριστικούς λόγους. Και ακριβώς γι’ αυτό, στην αρχή της συγγραφικής πορείας του, φρόντιζε όλα όσα έγραφε, να είναι προσαρμοσμένα στις απαιτήσεις του αναγνωστικού κοινού της εποχής του. Τον έχουμε στο νου μας,  ως συγγραφέα των έργων «Η Φόνισσα», «Όνειρο στο κύμα» και άλλων, που χαράχτηκαν στη μνήμη μας, από τα μαθητικά χρόνια (και κάποιους από εμάς, συνέχισαν να μας συνοδεύουν και στα πανεπιστημιακά έδρανα)…

Θα μπορούσαμε να γράφουμε σελίδες επί σελίδων για τον «Έλληνα Ντοστογιέφσκι» (όπως χαρακτηρίστηκε) και να πραγματευόμαστε ακόρεστα διάφορες πτυχές αυτής της χαρισματικής προσωπικότητας. Ας αρκεστούμε, όμως , πρώτα σε λίγες πληροφορίες για τον ίδιο και μετά ας προχωρήσουμε στη συζήτηση για μία από τις πολλές (ας μου επιτραπεί, καταχρηστικά ο όρος) «κατηγορίες» διηγημάτων του. Γεννημένος στη Σκιάθο το 1851, γιος ιερέα, εγκαταλείπει τις σπουδές του,  στη Φιλοσοφική Αθηνών και γίνεται, όπως είπαμε «επαγγελματίας» συγγραφέας. Χαρακτήρας ιδιαίτερος, – «κοσμοκαλόγερο» τον ονόμασαν ορισμένοι, λόγω του ασκητικού, «Χριστιανικού» βίου του –  συγκινείται από τη ζωή, τους ανθρώπους και το τοπίο του νησιού του. Ως εκ τούτου, σχεδόν όλα του,  τα έργα, σκιαγραφούν το χαρακτήρα, τον ψυχισμό και την κοσμοθεωρία των απλών ανθρώπων της Σκιάθου. Και κάπως έτσι, λαμβάνω εύκολα το έναυσμα για να προχωρήσω στην παρουσίαση των διηγημάτων,  με τα οποία θα ασχοληθώ.

Πρόκειται για τα λεγόμενα «Καστρινά», δηλαδή τα διηγήματα εκείνα που έχουν κοινό σημείο αναφοράς το Κάστρο της Σκιάθου. Πρόσφατα ήρθε στα χέρια μου, το βιβλίο με τίτλο «ΤΑ ΚΑΣΤΡΙΝΑ» (Αναπτυξιακή Σκιάθου Δ.Ε. , Σκιάθος 2005, επιμέλεια: Δημήτρης Μαυρόπουλος), τα οποία περιλαμβάνουν τα εξής διηγήματα:«Φτωχός Άγιος», «Στο Χριστό, στο Κάστρο», «Ο Αβασκαμός του Αγά», «Τ’ Αγνάντεμα», «Τα Κρούσματα», «Ο Χαραμάδος», «Ρεμβασμός του Δεκαπενταυγούστου», «Το Χατζόπουλο», «Τα Μαύρα κούτσουρα», «Ο Γάμος του Καραχμέτη», «Το Χριστός Ανέστη του Γιάννη» και «Επιμηθείς εις τον βράχον».

Ανέφερα και παραπάνω, ότι μεγάλη ήταν η επιρροή που άσκησε στον Παπαδιαμάντη η τοπογραφία της ιδιαίτερης πατρίδας του. Και δεν είναι μόνο το «Κάστρο» ο κοινός παρονομαστής αυτών των έργων…Κοινό και το ύφος και η ευαισθησία και ο τόνος και η αγάπη και τα χρώματα και –φυσικά  – η υπέροχη γλώσσα!

Η γλώσσα, που στα χέρια ενός Παπαδιαμάντη, γίνεται από μόνη της,  έργο τέχνης…Οι λέξεις, γίνονται χρώματα και ζωγραφίζουν (ή ίσως αγιογραφούν), γίνονται νότες και τραγουδάνε, γίνονται αίνος και υμνούν!… Και μιας και μίλησα για λέξεις, νομίζω ότι μπορώ να κάνω λόγο για τον ιδιαίτερο τρόπο, που χειρίζεται ο μεγάλος Έλληνας δημιουργός τη γλώσσα:

Στα διαλογικά μέρη των έργων του, χρησιμοποιεί δημοτική γλώσσα, διανθισμένη με τύπους του Σκιαθίτικου ιδιώματος. Στα αφηγηματικά μέρη, υιοθετεί μια «απλή καθαρεύουσα», ενώ, τέλος, στις λυρικές παρεκβάσεις και περιγραφές, παρουσιάζει τον ρητορικό πλούτο του,  και τη συγγραφική αρτιότητά του.

Τα «Καστρινά», όμως, εκτός των άλλων είναι διηγήματα ανθρώπινα…Από τον άνθρωπο για τον άνθρωπο… Για την ψυχή του ανθρώπου, στην οποία – πραγματικά –  μιλούν! Ο Σκιαθίτης, ο οικογενειάρχης με τις μέριμνες, τα προβλήματα και τα –ηθικά κάποιες φορές  – διλήμματά του, με τον αγώνα του στο στίβο της βιωτής, με τις εσωτερικές αναζητήσεις του…

Ο άνθρωπος σε σχέση με το Θείο, σε μία εναγώνια αναζήτησή του… Η γυναίκα, η παγιδευμένη σε λάθος γάμο, η γυναίκα-μάνα που εναποθέτει πάντα και για τα πάντα, όλες της, τις ελπίδες στο Θεό…

Το τραχύ, βραχώδες τοπίο ενός κρύου Σκιαθίτικου χειμώνα, η πάλη με την οργή της φύσης και η προσπάθεια επιβολής του ανθρώπου σε αυτή…Η μικρή νησιωτική κοινωνία του όψιμου 19ου αιώνα και του πρώιμου 20ου …

Όλα αυτά τα θέματα, αναδεικνύουν  –   αν μη τι άλλο –  την ευαισθησία ενός ανθρώπου-καλλιτέχνη που έσκυψε να τα αφουγκραστεί και έπειτα να τα αποδώσει με τον πιο δημιουργικό τρόπο! Και το αποτέλεσμα, δε μπορεί παρά να μεταδίδει συγκίνηση!!

Τα «Καστρινά» είναι σπουδαίο τμήμα του ψηφιδωτού του Παπαδιαμαντικού έργου και θεωρώ ότι αξίζουν και θα  πρέπει να διαβαστούν από κάθε Έλληνα αναγνώστη και –γιατί όχι–να βρουν τη θέση τους,στη βιβλιοθήκη του! Μπορούν άλλωστε να αποτελέσουν την αφορμή για τα νοερά, ονειρικά ταξίδια που τόσο έχει ανάγκη ο υπερφορτωμένος από άγχη και έγνοιες νους του Νεοέλληνα!!!

Καλή  Ανάγνωση!

©Typologos.com 2019

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

one + 9 =

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.