Η ΧΡΗΣΗ ΕΞΑΡΤΗΣΙΟΓΟΝΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ – ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ

Μέρος της  ομιλίας της κ. Άννας  Κοκκέβη,  Ομότιμης Καθηγήτριας Ψυχιατρικής της Ιατρικής  Σχολής του  Πανεπιστημίου Αθηνών στην 3η Ημερίδα για την Εφηβεία, που έγινε στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Τα στοιχεία της πανελλήνιας έρευνας (του έτους 2011) για τη χρήση των εξαρτησιογόνων ουσιών στην εφηβεία παρουσίασε η ομότιμη Καθηγήτρια Ψυχιατρικής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Άννα Κοκκέβη στην 3η Ημερίδα για την Εφηβεία, που έγινε στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Φωτογραφία του φωτορεπόρτερ, Γιάννη Τσουφλίδη, http://www.tsouflidis.gr/

Εισαγωγικά

Η  χρήση  εξαρτησιογόνων  ουσιών  αποτελεί  ένα  μείζον  θέμα  δημόσιας  υγείας.  Η  εφηβεία είναι η ηλικία κατά την οποία ξεκινάει συνήθως η χρήση τόσο των νόμιμων ουσιών, όπως  ο  καπνός  και  τα  οινοπνευματώδη  ποτά  όσο  και  των  παράνομων.

Η  πρόληψη  της έναρξης της χρήσης με στόχο να περιοριστεί ο αριθμός όσων θα την ξεκινήσουν,  καθώς και η έγκαιρη παρέμβαση στους νέους που πειραματίζονται ή χρησιμοποιούν ευκαιριακά ουσίες με στόχο  να  ανακοπεί  η  πορεία  τους  προς  την  κατάχρηση  και  την  εξάρτηση  αποτελούν προτεραιότητες   στις   εθνικές   πολιτικές   των   περισσότερων   αναπτυγμένων   χωρών.

Οι επιστημονικές έρευνες έχουν –άλλωστε-  τεκμηριώσει ότι όσο νωρίτερα ξεκινάει η χρήση τόσο μεγαλύτερη  η  πιθανότητα  εξάρτησης  από  τις  ουσίες,   αλλά  και  οι  επιπτώσεις  τους  στη σωματική  και  ψυχοκοινωνική  υγεία,  όχι  μόνον  στη  διάρκεια  της  εφηβείας  αλλά  και  της ενήλικης ζωής.

Προκειμένου η πρόληψη και η έγκαιρη παρέμβαση να είναι αποτελεσματικές είναι απαραίτητο αυτές να στηρίζονται στην  κατά το δυνατό καλύτερη γνώση του φαινομένου και να καθοδηγούνται από επιστημονικά τεκμηριωμένα   στοιχεία για την έκταση, τη φύση και τους παράγοντες που συνδέονται με αυτό.

Τον στόχο αυτό της κατανόησης του φαινομένου της χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών  στην  εφηβεία  εξυπηρετούν  οι  πανελλήνιες  επαναλαμβανόμενες  έρευνες  του  Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγιεινής (ΕΠΙΨΥ) στο μαθητικό πληθυσμό εφηβικής ηλικίας  της  χώρας.

Η  πρώτη  έρευνα  στο  μαθητικό  πληθυσμό  έγινε  το  1984  από  την Ψυχιατρική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών, και από τα μέσα της δεκαετίας του 1990,  η διεξαγωγή  τους   πραγματοποιείται  ανά  τετραετία  από   το   Ερευνητικό  Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (ΕΠΙΨΥ).

Με την τακτική επανάληψη της έρευνας δίνεται η  δυνατότητα    παρακολούθησης  της εξέλιξης του φαινομένου.

Η    διαχρονική    αυτή   παρακολούθηση    επιτρέπει    την αξιολόγηση των πολιτικών    πρόληψης και    του επαναπροσδιορισμού των προτεραιοτήτων. Αξίζει -επίσης-  να σημειωθεί πως  στα μέσα της  δεκαετίας του 1990 ξεκίνησε, και με τη δική μας συμβολή, η πανευρωπαϊκή έρευνα Εuropean School Survey on  Alcohol  and  other  Drugs  –  ESPAD ,  η  οποία  υλοποιείται  σε  μαθητικό πληθυσμό ηλικίας 16 ετών από 40 ευρωπαϊκές χώρες υπό την αιγίδα του Συμβουλίου της Ευρώπης και το συντονισμό του Σουηδικού Οργανισμού CAN.

Η  μεθοδολογία  της  Πανελλήνιας  έρευνας  είναι  απόλυτα  εναρμονισμένη  με  τη μεθοδολογία της έρευνας ESPAD και αυτό μας επιτρέπει να συγκρίνουμε τα   στοιχεία από τους 16χρονους εφήβους της χώρας μας με εκείνα των συνομήλικών τους εφήβων από άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Η πανελλήνια έρευνα του 2011

Η τελευταία πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στον εφηβικό μαθητικό πληθυσμό (γνωστή και ως έρευνα ESPAD) πραγματοποιήθηκε το 2011. Η έρευνα του 2011 αποτυπώνει την κατάσταση της χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών σε επίπεδο εθνικό, περιφερειακό και νομών της χώρας. Αποτελεί την 7η επανάληψη της ίδιας έρευνας από το  1984, δίνοντας  τη δυνατότητα διαχρονικής  παρακολούθησης  της  εξέλιξης  του φαινομένου στη χώρα μας μέσα στα 25 τελευταία χρόνια.

Η έρευνα του 2011 διεξήχθη από το ΕΠΙΨΥ σε συνεργασία και με την υποστήριξη του ΟΚΑΝΑ και των Κέντρων Πρόληψης ΟΚΑΝΑ/Τοπικής Αυτοδιοίκησης. To δείγμα της έρευνας  είναι πανελλήνιο, αντιπροσωπευτικό στο σύνολο της  χώρας, στις  περιφέρειες  και τους νομούς.

Συμμετείχαν 683 σχολικές μονάδες δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με ένα σύνολο 37.000 περίπου μαθητών εφηβικής ηλικίας (13-19 ετών).

Οι μαθητές συμπλήρωσαν μέσα στις σχολικές τους τάξεις ανώνυμο ερωτηματολόγιο υπό την εποπτεία ειδικά εκπαιδευμένων ερευνητών. Πέραν των ερωτήσεων για τη  χρήση ουσιών το ερωτηματολόγιο περιελάμβανε ερωτήσεις  για δημογραφικά και ψυχοκοινωνικά χαρακτηριστικά. Η έρευνα έγινε με την έγκριση του Υπουργείου Παιδείας. Η συμμετοχή των μαθητών ήταν προαιρετική, ενώ ζητήθηκε και η γραπτή συναίνεση των γονέων των μαθητών.Η διεξαγωγή της έρευνας πραγματοποιήθηκε κατά την περίοδο Φεβρουαρίου – Απριλίου του  2011.

Τα ερωτηματολόγια που συμπλήρωσαν οι μαθητές ελέγχθηκαν οπτικά και στατιστικά για την ορθότητα  των απαντήσεων.

Ακολούθησε η περιγραφική στατιστική ανάλυση των  στοιχείων,  που αφορούν στην έκταση της χρήσης νόμιμων και παράνομων ουσιών,  καθώς και  η   πολυπαραγοντική   στατιστική   επεξεργασία   για   τον   εντοπισμό   των   ψυχοκοινωνικών παραγόντων που συνδέονται με τη χρήση ουσιών.

Σύνοψη αποτελεσμάτων της έρευνας – Η έκταση της χρήσης νόμιμων και παράνομων ουσιών στους μαθητές

Κάπνισμα, Σύνολο μαθητών 13-19 ετών

  • Ένας στους 5 (20%) έχει καπνίσει μέσα στον τελευταίο μήνα
  •  Ένας στους 7 (14%) είναι συστηματικός καπνιστής (καπνίζει καθημερινά)
  • Καπνίζουν  περισσότερα  αγόρια  από  κορίτσια  και  οι  διαφορές  αυξάνονται  με  τη  βαρύτητα του καπνίσματος

Συστηματικό κάπνισμα σε σχέση με την ηλικία:

  • Τα 13-14 έτη αποτελούν την ηλικία έναρξης καπνίσματος για την μειονότητα  (<2%), ενώ ακολουθεί αλματώδης αύξηση έως την ηλικία των 17-18 ετών, όπου καπνίζει ένας στους 4 (24,5%) και στην ηλικία των 19 πάνω από τους μισούς (51%).

Διαχρονικά 1984-2011 (μαθητές 15-19 ετών)

  • Η  μεγάλη  αύξηση  των  καπνιστών  μεταξύ  του  1984  και  1998  ακολουθήθηκε  από προοδευτική καθοδική πορεία από το 2003 έως και το 2011.

Οινοπνευματώδη ποτά, Σύνολο μαθητών 13-19 ετών

  •  Έξι στους 10 (61%) ήπιαν μέσα στον τελευταίο μήνα
  • Ένας στους 10 (11%) ήπιε με συχνότητα πάνω από 2 φορές την εβδομάδα.
  •  Ένας στους 3 (34%) έχει μεθύσει τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του
  • Το 13% έχουν μεθύσει πάνω από 2 φορές στη ζωή τους.
  • Το κρασί, η μπύρα, τα ισχυρά ποτά, και τα αλκοολούχα αναψυκτικά είναι τα ποτά με την ευρύτερη κατανάλωση
  • Πίνουν περισσότεροι μαθητές σε Θεσσαλονίκη και άλλα αστικά και ημιαστικά κέντρασε σύγκριση με την Αθήνα.

Αλκοόλ σε σχέση με την ηλικία

  • Κατανάλωση αλκοόλ και μέθη αυξάνονται πολύ με την ηλικία : πάνω από δυο φορές την εβδομάδα πίνει σχεδόν ένας στους 5 εφήβους 17-18 ετών (18%), ένας στους  μαθητές ηλικίας 19 ετών (26,8%) και έχει μεθύσει πάνω από δύο φορές ένας στους 4 μαθητές  17-18 ετών (22,7%) και ένας στους 3 μαθητές 19 ετών (32,8%)

Διαχρονικά 1984-2011 (μαθητές 15-19 ετών)

  • Τάση μείωσης της ευκαιριακής κατανάλωσης αλκοόλ, εντονότερη στην Αθήνα.
  • Αυξητική  τάση  στη  τετραετία  2007-2011  σε  Θεσσαλονίκη  και  άλλα  αστικά  και  ημιαστικά κέντρα.
  • Διαφαινόμενη αύξηση κατανάλωσης  στα κορίτσια σε σύγκριση με τα αγόρια μέσα στα 4 τελευταία χρόνια.
  • Αυξητική τάση στην υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ.

Παράνομες ουσίες («Ναρκωτικά»),Σύνολο μαθητών 15-19 ετών

  • Ένας  στους  7 (15,2%) έχει κάνει χρήση (έστω  και μία φορά) κάποιας  παράνομης ουσίας, κυρίως κάνναβης. Η πλειονότητά τους έχει επαναλάβει τη χρήση.
  • Έχουν κάνει χρήση περισσότερα αγόρια από κορίτσια (αναλογία ~ 2,5 προς 1)
  • Υπερτερούν στη χρήση η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη σε σύγκριση με άλλες περιοχές

Χρήση κάνναβης σε σχέση με την ηλικία

  •  Με την ηλικία αυξάνεται σημαντικά ο αριθμός όσων έχουν κάνει χρήση : Στην ηλικία  των 17-18 ετών χρήση κάνναβης τον τελευταίο χρόνο έχει κάνει ένας στους 7 (13,6%)  και τον τελευταίο μήνα το 8%.
  • Χρήση κάνναβης έστω και μία φορά έχει κάνει στην ηλικία των 13-14 ετών το 2,6% των αγοριών και το 0,9% των κοριτσιών.

Διαχρονικά 1984-2011 (μαθητές 15-19 ετών)

  • Σχεδόν τριπλασιάζεται η χρήση ναρκωτικών μέσα στην εικοσιπενταετία (από 6% το 1984 σε 15,3% το 2011).
  • Αυξάνεται περισσότερο από τη δοκιμή η συστηματικότερη χρήση (χρήση 3+ φορές).
Όπως φαίνεται από τον παραπάνω πίνακα η χρήση κάνναβης από φίλους, η αντίληψη για εύκολη πρόσβαση στην κάνναβη, η καθημερινή χρήση καπνού, η αντίληψη απουσίας κινδύνου από τη χρήση κάνναβης, η χρήση κάνναβης από τα μεγαλύτερα αδέλφια και η αντικοινωνική συμπεριφορά αυξάνουν 2-3 φορές την πιθανότητα να κάνει ο έφηβος χρήση παράνομων ουσιών. Ακολουθούν μια σειρά από άλλους σημαντικούς παράγοντες που αναφέρονται στην οικογένεια, στο σχολείο, σε τραυματικά βιώματα και σε άλλες συμπεριφορές κινδύνου. Τα στοιχεία αυτά είναι ιδιαίτερα σημαντικά για τον τομέα της πρόληψης.

Βιβλιογραφία της ομιλίας της κ. Άννας Κοκκέβη 

Α. Ελληνική

Κοκκέβη,   Ά.   (2007).   Η   επιδημιολογία  της   χρήσης   αλκοόλ.   Εις   :   Ε.   Λύκουρας,  &   Κ.  Σολδάτος   (Eπιμ.)

Αλκοολισμός : Ιατρικές και Ψυχοκοινωνικές Προσεγγίσεις. (σελ. 3-16) Αθήνα, Εκδόσεις ΒΗΤΑ.

Κοκκέβη,  Ά.,  Φωτίου, Α.,  &  Κίτσος, Γ.  (2009).  Χρήση  εξαρτησιογόνων ουσιών από εφήβους -μαθητές.  Νεότερα  στοιχεία από την έρευνα ESPAD στην Ελλάδα και σε άλλες 34 χώρες . Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση.

Β. Ξενόγλωσση

Farhat,  T.,  Simons-Morton,  B.,  Ko kkev i,  A.,  Van  der  Sluijs,  W.,  Fotiou,  A.,  &  Kuntsche,  E.(2012).  Early adolescent  and peer  drinking  homogeneity: similarities  and  differences  among  European  and  North  American  countries. Journal of Early Adolescence, 32 (1), 81-103

Hibell,  B.,  Bjarnasson, T.,  Guttormsson, U.,  Ahlstrom,  S.,  Balakireva,  O.,  Kokkevi, A.,  Kraus,  L.   (2012).  The 2011 ESPAD Report. Stockholm, The Swedish Council for Information on Alcohol and other Drugs (CAN), The European  Monitoring  Center  for  Drugs  and  Drug  Addiction  (EM CDDA),  Council  of   Europe,  Co –operation Group to Co mbat Drug Abuse and Illicit Trafficking in Drugs  (Po mpidou Group).

Kokkevi,   A.   (2012).   Po lydrug   use  by   European   adolescents   and   trends.   In:   Hibell,   B.,   Bjarnasson,   T., Guttormsson, U.,  Ahlstrom,  S.,  Balakireva,  O.,  Kokkevi,  A.,  Kraus,  L.    The  2011 ESPAD Report. Stockholm, The Swedish Council for  Informat ion on Alcohol and other Drugs  (CAN), The  European Monitoring Center for Drugs  and  Drug  Addiction  (EM CDDA),  Council of  Europe,  Co -operation  Group  to  Combat  Drug  Abuse  and Illicit Trafficking in Drugs  (Pompidou Group).

Kokkevi,  A.,  Nic  Gabhainn,  S.,  Spyropoulou,  M.,  &  the  Risk  Behaviour  Focus  Group  of  the  HSBC.  (2006). Early  initiation of cannabis  use: a cross -national European perspective.   Journal of Adolescent Health, 39 (5), 712-719.

Kokkevi, A., Arapaki, A.,  Richardson, C.,  Florescu, S.,  Kuzman, M., & Stergar,  E. (2007). Fu rther investigation of psychological and environmental correlates  of substance use in adolescence in six European countries.  Drug and Alcohol Dependence, 88 (2-3), 308-312.

Kokkevi,  A.,   Richardson,  C.,   Florescu,  S.,   Kuzman,  M.,  &  Stergar,   E.  (2007).  Psychosocial  correlates  of substance use in adolescence: a cross -national study on six European countries. Drug and Alcohol Dependence, 86 (1), 67-74.

©Typologos.com 2012. H ομιλία της  Ομότιμης Καθηγήτριας  Ψυχιατρικής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, κ. Άννας Κοκκέβη εκφωνήθηκε το Σάββατο 8 Δεκεμβρίου του 2012  στην 3η Ημερίδα για την Εφηβεία που έγινε στο ΚΕΔΕΑ του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

ΚΑΝΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

13 + sixteen =